Zen-leraar Yamada Mumon heeft het verloop van de twaalf schakels van de conditioneringscyclus (pratitya-samutpada) in één samenhangende formulering omschreven:
1. In spirituele, oorspronkelijke verblinding (onwetendheid – avidya)
2. ontwikkel je onbewuste activiteiten (motieven – samskara)
3. waaraan jij een individueel bestaan ontleent, te beginnen met de conceptie in een moederschoot (bewustzijn – vijnana).
4. Je mentale en stoffelijke faciliteiten genereren in de schoot de noodzakelijke substantie (namen en vormen – namarupa)
5. voor het functioneren van ogen, oren, neus, tong, lijf en brein (de zes ingangen – ayatana);
6. de verdere ontwikkeling daarvan faciliteert het beleven van de zintuiglijke wereld (contact – sparsha)
7. en het opnemen van uiteenlopende wereldse invloeden (verlangen naar welbevinden – vedana).
8. Je went eraan je te hechten aan externe objecten (zelfzuchtige verlangens – trishna),
9. ze je toe te eigenen en er houvast in te vinden (grijpen – upadana);
10. het laat je een gevoel van eigendom ervaren (wording – bhava).
11. Dit zijn de middelen waarmee je je fysieke bestaan ingaat (leven, geboorte – jati),
12. en waarmee je vervolgens dit bestaan doorloopt en beëindigt (ouderdom en sterven – jaramarana).
Even verderop traceert hij de oorzaak achterwaarts, net als Boeddha gedaan heeft:
• Waar komt het lijden van ouderdom en dood vandaan?
Het komt voort uit het zelfontwaken [zich manifesteren] van leven.
• Waar komt die geboorte van leven vandaan?
Vanuit een notie van eigendom [eigenheid].
• Waar komt de notie van eigendom vandaan?
Door iets te verwerven.
• Waar komt iets verwerven vandaan?
Van iets verlangen.
• Waarom verlangen we naar iets?
Omdat we het zien.
• Waarom zien we het?
Omdat we perceptie hebben.
• Waarom hebben we perceptie?
Omdat we zijn uitgerust met zes zintuigen.
• Waarom zijn we uitgerust met zes zintuigen?
Ze worden verleend in de baarmoeder van onze moeder.
• Waarom waren we in de baarmoeder van onze moeder?
Omdat onze moeder ons heeft verwekt.
• Waarom zijn we verwekt?
Door de acties van onze vader en moeder.
• Waarom ondernemen onze ouders deze activiteiten?
Door onbewust, onwetend instinct.
(klik op afbeelding voor print-versie)
Je grondig bezinnend op de twaalfvoudige conditionering ga je de fundamentele bron van lijden, van ouderdom en dood begrijpen: ons niet-ontwaakte instinct, onze oorspronkelijke onwetendheid.
Deze niet-ontwaakte staat geeft aanleiding tot verder niet-ontwaken, het in beweging zetten van cyclus na cyclus van onwetendheid, wil, bewustzijn, namen en vormen, de zes zintuigkanalen, sensaties, het verlangen naar plezier, grijpen, nemen en vasthouden, zijn of bestaan, geboorte, ouderdom en dood – keer op keer herhaald, terwijl we eindeloos door de duisternis van de zes bestaanssferen dwalen.
Bron: Yamada, Mumon (engelse vertaling Norman Waddell):
Zen Master Hakuin’s Song of Zazen. Kyoto 2021, p. 64-66
◄║►